Aarding: waarom is het zo belangrijk in huis?

Aarding is een van die onderdelen van uw elektrische installatie waar u nooit aan denkt, tot het misgaat. Toch is aarding misschien wel het belangrijkste veiligheidsmechanisme in uw woning: het zorgt ervoor dat u geen elektrische schok krijgt als er iets defect raakt. Zeker in Amsterdam, met veel oude panden zonder goede aarding, is dit een onderwerp dat aandacht verdient. In dit artikel leggen we uit wat aarding precies is, hoe het samenwerkt met de aardlekschakelaar en wat de gevolgen zijn als het ontbreekt.

Wat is aarding eigenlijk?

Aarding is een extra draad in uw installatie die metalen onderdelen van apparaten verbindt met de aarde — letterlijk de grond. Naast de fase- en nuldraad die de stroom leveren, loopt er een aarddraad mee (vaak geel-groen van kleur). Deze draad voert geen stroom in normale omstandigheden, maar fungeert als veilige ontsnappingsroute wanneer er iets misgaat.

Stel: in uw wasmachine raakt een draadje los en komt tegen de metalen behuizing. Zonder aarding staat die behuizing nu onder spanning. Raakt u de machine aan, dan loopt de stroom door uw lichaam naar de grond — met alle gevolgen van dien. Mét aarding loopt de stroom direct via de aarddraad weg, en grijpt de beveiliging vrijwel onmiddellijk in.

In de praktijk herkent u aarding aan de stopcontacten met randaarde: de metalen contactstrips aan de zijkant van het stopcontact. Apparaten met een geaarde stekker (de bekende "dikke" stekker) maken hier contact mee.

Hoe aarding en de aardlekschakelaar samenwerken

Aarding werkt nooit alleen. Het vormt een team met de aardlekschakelaar, en juist die samenwerking maakt uw installatie veilig.

Wanneer er stroom weglekt via de aarddraad, ontstaat er een verschil tussen de stroom die heen gaat en de stroom die terugkomt. De aardlekschakelaar meet dit verschil voortdurend. Zodra het meer dan 30 milliampère bedraagt — een waarde die in woningen verplicht is — schakelt hij binnen milliseconden de stroom uit. Die snelheid is letterlijk levensreddend.

Zonder aarddraad heeft de lekstroom geen makkelijke weg naar de aarde. Het probleem blijft dan onopgemerkt tot iemand het defecte apparaat aanraakt en zelf de geleider wordt. De aardlekschakelaar slaat dan wel af, maar pas nadat de stroom al door uw lichaam is gegaan. Daarom zeggen wij altijd: aarding en aardlekschakelaar horen bij elkaar. Wilt u meer weten over hoe die schakelaar reageert, lees dan ook ons artikel over waarom de aardlekschakelaar steeds afslaat.

De gevolgen van geen of slechte aarding

De risico's van een ontbrekende of gebrekkige aarding worden vaak onderschat, juist omdat er meestal niets aan de hand lijkt. Het gaat pas mis op het moment dat een apparaat defect raakt.

Schokgevaar

Het grootste gevaar is een elektrische schok. Een defecte boiler, wasmachine of zelfs een metalen lamp kan onder spanning komen te staan. In een natte omgeving zoals de badkamer is dit extra gevaarlijk, omdat water de stroom geleidt en uw huid minder weerstand biedt.

Schade aan apparatuur

Goede aarding leidt ook overspanning af, bijvoorbeeld bij blikseminslag in de buurt. Zonder die afvoer kunnen gevoelige apparaten zoals computers en televisies beschadigd raken.

Slecht functionerende beveiliging

Veel moderne apparaten gaan ervan uit dat er aarding is. Ontbreekt die, dan werkt de beveiliging niet zoals bedoeld en blijft een sluimerend defect onopgemerkt.

Oude Amsterdamse panden: een terugkerend probleem

In veel vooroorlogse Amsterdamse woningen ontbreekt de aarding geheel of gedeeltelijk. Tot ver in de twintigste eeuw was randaarde lang niet overal standaard, zeker niet in oudere wijken zoals de Jordaan, het Centrum en delen van De Pijp. Bij die oude groepen met klassieke stoppen treffen we regelmatig stopcontacten zonder enige aardverbinding aan.

Het verraderlijke is dat latere bewoners vaak nieuwe, geaarde stopcontacten hebben laten plaatsen, zónder dat er ook werkelijk een aarddraad naartoe is getrokken. Het stopcontact ziet er dan modern uit, maar de randaarde is in werkelijkheid loos — een schijnveiligheid die wij in de praktijk geregeld tegenkomen, met name in benedenwoningen en gerenoveerde grachtenpanden.

Daar komt vocht bij. Oude panden langs de grachten kampen vaker met vochtige muren en kelders. Vocht in combinatie met ontbrekende aarding vergroot het schokgevaar aanzienlijk, omdat vochtige ondergronden de stroom beter geleiden.

Hoe laat u uw aarding controleren?

Of uw aarding in orde is, kunt u niet met het blote oog vaststellen. Een geaard stopcontact betekent niet automatisch dat de aarding ook echt werkt. Daarom is een meting nodig.

Een elektricien controleert dit met meetapparatuur die de aardverspreidingsweerstand en de doorverbinding van de aarddraad vaststelt. Zo wordt duidelijk of de aarde overal correct is aangesloten en of de weerstand laag genoeg is om veilig te zijn. Deze controle maakt vaak onderdeel uit van een bredere inspectie volgens de norm NEN 3140, waarbij de hele installatie op veiligheid wordt nagekeken.

Twijfelt u of uw woning verouderde elektra heeft, dan helpt ons artikel over verouderde elektra herkennen u op weg met de eerste signalen.

Wat kost het herstellen van aarding?

De kosten lopen sterk uiteen, afhankelijk van wat er nodig is. Daarom geven wij ranges in plaats van vaste bedragen.

• Een enkele aardverbinding herstellen of doortrekken: vanaf enkele honderden euro's, als de aarde al in de meterkast aanwezig is en alleen een groep of ruimte moet worden bijgewerkt.
• Aarding aanbrengen in een hele woning: dit vraagt vaak om nieuwe bedrading en loopt al snel op tot enkele duizenden euro's. Bij oude panden waar leidingen weggewerkt zijn in de muren, ligt het hoger.
• In combinatie met een nieuwe groepenkast: vaak het verstandigst, omdat aarding, aardlekbeveiliging en een moderne verdeling dan in één keer goed worden geregeld. Bekijk hiervoor onze pagina over groepenkast vervangen.

De prijs hangt af van factoren zoals de bereikbaarheid van de leidingen, het aantal groepen, de staat van de bestaande bedrading en of er hak- en breekwerk nodig is. In grachtenpanden met dikke, oude muren is dat laatste vaak een kostenpost op zich. Een betrouwbare opgave krijgt u pas na inspectie ter plaatse.

Aarding in de badkamer en keuken: extra strenge eisen

Niet overal in huis gelden dezelfde eisen. In natte ruimtes zoals de badkamer is aarding letterlijk van levensbelang, en de norm NEN 1010 stelt hier dan ook strengere regels. Rond het bad en de douche worden zones onderscheiden, waarbij dicht bij het water vrijwel geen stopcontacten zijn toegestaan en alles wat er wel hangt deugdelijk geaard moet zijn.

Daarnaast hoort een badkamer een zogeheten extra vereffening te hebben: een aardverbinding die metalen delen zoals waterleidingen, de radiator en een metalen doucheputje onderling verbindt. Zo wordt voorkomen dat er tussen twee metalen onderdelen een gevaarlijk spanningsverschil ontstaat dat u met natte handen zou kunnen overbruggen.

In oudere Amsterdamse woningen ontbreekt die extra vereffening vaak. Een badkamer is in de loop der jaren gemoderniseerd met mooie tegels en een design-radiator, terwijl onder de oppervlakte de aarding nooit is bijgewerkt. Bij een renovatie van uw badkamer of keuken is dit hét moment om de aarding meteen op orde te brengen, juist omdat de muren dan toch openliggen.

Aarding bij zonnepanelen, laadpalen en moderne apparatuur

De opmars van duurzame techniek maakt goede aarding alleen maar belangrijker. Zonnepanelen, een laadpaal voor de elektrische auto en een warmtepomp stellen hogere eisen aan de installatie, en ze gaan ervan uit dat de aarding op orde is.

Een laadpaal voor uw auto bijvoorbeeld werkt met een eigen aardlekbeveiliging die alleen correct functioneert bij een goede aardverbinding. Ontbreekt die, dan kan de laadpaal weigeren te laden of een storing geven. Wilt u hier meer over weten, lees dan ons artikel over een elektrische auto laden via het stopcontact.

Ook bij zonnepanelen speelt aarding een rol: de omvormer en het frame moeten veilig zijn opgenomen in de aardverbinding. In oudere panden waar de aarding sowieso al gebrekkig is, betekent het aansluiten van zulke moderne techniek vaak dat eerst de basis op orde moet worden gebracht. Dat is geen overbodige kostenpost, maar de voorwaarde om alles veilig te laten werken.

Wanneer een elektricien inschakelen

Schakel een elektricien in als u niet zeker weet of uw woning aarding heeft, als u in een oud pand woont met klassieke stoppen, of als u geaarde stopcontacten heeft waarvan u de werking niet kunt bevestigen. Ook bij een verbouwing of de aanschaf van zware apparatuur is een controle verstandig. Merkt u een tinteling als u een metalen apparaat aanraakt, neem dan met spoed contact op — dat is een duidelijk alarmsignaal.

Een vakman stelt met een eenvoudige meting vast of uw aarding veilig is, zonder dat daarvoor meteen muren open hoeven. Dat geeft zekerheid en voorkomt onnodige ingrepen.

Conclusie

Aarding is de stille bewaker van uw elektrische installatie: u merkt er niets van tot het moment dat het u beschermt tegen een elektrische schok. Samen met de aardlekschakelaar vormt het de basis van een veilige woning. In oudere Amsterdamse panden ontbreekt goede aarding helaas vaker dan u zou denken, en een mooi stopcontact zegt niets over wat erachter zit.

Twijfelt u over de aarding in uw woning? Laat het controleren — een korte meting geeft duidelijkheid en gemoedsrust. Neem gerust contact op voor een vrijblijvende afspraak.